Algemene inleiding

 

Het is belangrijk de geschiedenis te kennen van de taal die wij met z΄n allen dagelijks spreken.

Taal is een van de belangrijkste cultuurdragers en zeker het belangrijkste communicatiemiddel.

Zonder taal, verbaal of non-verbaal, is het moeilijk contact met elkaar te hebben. Zonder taal kunnen we geen ervaringen uitwisselen, geen verhalen doorgeven.

Tegelijkertijd kun je veel opmaken uit de taal die iemand spreekt. Taal zegt veel over wie je bent en wat je achtergrond is. Over waar je bent opgegroeid, met wie je omgaat, wie je ouders en je vrienden zijn.

 

De ontwikkeling van onze taal zegt dus ook veel over wie wij met z’n allen zijn en waarom we zo geworden zijn. Dat blijkt namelijk voor een groot deel uit verhalen. En verhalen zijn voor een groot deel van taal gemaakt.

Niet alleen de inhoud van die verhalen, maar ook de manier waarop de taal zich ontwikkeld heeft, vertelt ons over onze geschiedenis als samenleving.

 

De Nederlandse literatuur is relatief jong.

Eigenlijk is er pas sprake van sinds het jaar 1100, want uit dat jaar stamt de eerste zin die opgeschreven is om een andere reden dan alleen maar informatie overbrengen. Het is een mooie zin, een kunststukje.

 

Veel ouder zijn bijvoorbeeld de Griekse en Latijnse literatuur, de Perzische en Chinese literatuur en zelfs de Franse en de Duitse.

 

Onze taal, het Nederlands, is uit Germaanse dialecten voortgekomen en heeft zich in de loop van de afgelopen eeuwen ontwikkeld tot de taal die wij nu spreken, schrijven, zingen, rappen, dichten en appen.

 

Over het algemeen wordt de Nederlandse historische letterkunde onderverdeeld in de volgende vier perioden: de Middeleeuwen (1100-±1550), de Renaissance/Gouden Eeuw (16de -17de eeuw), de Verlichting (18de eeuw) en de negentiende-eeuwse literatuur oftewel de Romantiek en het Realisme[1].

 

Hoe verder je in de tijd teruggaat, hoe onbekender de taal je zal voorkomen.

Middelnederlands, zoals we grofweg de taal noemen die in de periode tussen 1100 en 1600 in de Nederlanden gesproken en geschreven werd, ziet eruit als iets tussen Duits en Vlaams in en het klinkt helemaal nergens naar.

In de loop van de volgende eeuwen gaat het steeds meer lijken op de taal die wij nu de onze noemen.

 

 


Inleiding tot de Middeleeuwen

 

Zoals je straks zal zien, spreken we van middeleeuwse Nederlandse literatuur, en van Middelnederlands, in de periode van ongeveer het jaar 1100 tot ergens in de 16e eeuw.

Het eerste jaartal (1100) is gemarkeerd door een bepaalde tekst, de laatste periode door enkele zeer belangrijke politiek-sociale gebeurtenissen.

Aan de hand van opdrachten die je in duo’s maakt op basis van de site

www.literatuurgeschiedenis.nl, reis je door die eerste periode in de geschiedenis van de geschreven Nederlandse literatuur.

 

Als je de opdrachten hebt gemaakt weet je meer over o.a.

 

  1. waarom deze periode gekozen is om de middeleeuwse Nederlandse literatuur te markeren;
  2. welke kenmerken deze literaire periode heeft;
  3. een aantal belangrijke genres in de literatuur van deze periode;
  4. een aantal schrijvers uit die tijd;
  5. hoe onze taal eruit zag en moet hebben geklonken;
  6. de eerste zin uit de Nederlandse literatuur;
  7. een paar teksten uit deze periode;

 

 

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Opdracht:      Ga in tweetallen naar de site www.literatuurgeschiedenis.nl .

                        Je ziet dat de startpagina onderverdeeld is in vijf kolommen.

We gaan ons in dit blok bezighouden met de linker, over de Middeleeuwen.

           Naar de Middeleeuwen   

 

 

Opdracht A   Ga in de linkerbalk naar: De Nederlanden in kaart.

 

Opdracht B   Bekijk de kaart en zie hoe het Nederland van nu verschilt van De

            Nederlanden uit de middeleeuwen. Klik de gewesten aan en lees de   

            geschiedenis van dat stukje Nederland. Hoeveel gewesten zijn er?

          Er zijn……………. gewesten.

 

N.B. schrijf de antwoorden op op een apart blad.

 

Opdracht C   Klik op de Middeleeuwen 

Ga naar: Een pennenproef als begin

Lees de pagina in zijn geheel.

 

1. Noteer die “eerste zin van de Nederlandse literatuur” hieronder en leer hem uit je hoofd.

…………………………………………………………………………………………………

 

…………………………………………………………………………………………………

 

 

2. Schrijf de vertaling hieronder:

 

…………………………………………………………………………………………………

 

…………………………………………………………………………………………………

 

3. Wat is een pennenproef?

 

…………………………………………………………………………………………………

 

…………………………………………………………………………………………………

 

 

4. Waarom kun je niet zeggen dat “Hebban olla vogelas nestas...” de eerste Nederlandse literaire zin is?

 

………………………………………………………………………………………………….

 

………………………………………………………………………………………………….

 

 

5. Noteer de titels van de eerste opgeschreven teksten uit het Oudengels, het Oudhoogduits en het Oudfrans.

 

………………………………………………………………………………………………….

 

………………………………………………………………………………………………….

 

………………………………………………………………………………………………….

 

 

 

 

Nakijken !

 

 

 

 

Opdracht:      Klik op de Middeleeuwen 

Ga naar: Hendrik van Veldeke

                        Lees de pagina in zijn geheel.

 

6. Wat is een Natureingang?

 

…………………………………………………………………………………………………..

                       

 

Klik “De Servaaslegende” (in de eerste alinea) aan

 

7. Lees de bladzijde helemaal en vat het fragment uit dit verhaal in een paar zinnen samen.

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

 

Nakijken !

 

Opdracht:      Klik op de Middeleeuwen 

Ga naar: Hoofsheid.

                        Lees de pagina in zijn geheel.

 

 

8. In welke periode heerste er een hoofse cultuur? (zie tijdbalk)

 

…………………………………………………………………………………………………

 

9. Omschrijf het begrip hoofsheid in je eigen woorden.

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………

 

…………………………………………………………………………………………………..


10. Waar komt de term vandaan? Welk Nederlands woord is ervan afgeleid? Wat betekent dat woord?

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

11. Wat is het belangrijkste thema in de hoofse literatuur?

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

12.Welke van de in het tekstfragment omschreven omgangsvormen vind je nog terug in onze tijd? Vind je dat terecht? Waarom wel/niet?

 

………………………………………………………………………………………………......

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

 

 

 

Opdracht:      Klik op de Middeleeuwen 

Ga naar: Floris ende Blancefloer

                        Lees de pagina in zijn geheel.

                       

13. Wie wordt er als schrijver van dit verhaal aangemerkt?

 

…………………………………………………………………………………………………..


14. Waarom is dat niet, en waarom is het wel waar?

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

15. Welke hoofse kenmerken kun je terugvinden in het fragment midden op de pagina?

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

16. Waarom wordt Floris ende Blancefloer zowel een Oosterse roman genoemd als een Karelroman?

 

…………………………………………………………………………………………………

 

………………………………………………………………………………………………….

 

17. Wat is het thema van Floris ende Blancefloer?

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

Nakijken !

Opdracht:      Klik op de Middeleeuwen 

Ga naar: Ridderliteratuur.

                        Lees de pagina in zijn geheel.

 

                       

 

18. Er zijn twee soorten ridderliteratuur. A. Noem ze allebei en B noteer de kenmerken, C de verschillen en D bij beide een voorbeeld.

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

 

19. Wat waren de twee doelen van ridderliteratuur?

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

………………………………………………………………………………………………….

 

 

 

 

20. Welke drie thema’s waren de belangrijkste in de ridderliteratuur?

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

21. De ridderliteratuur werd op rijm geschreven ιn in de volkstaal. Waarom?

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Opdracht:      Klik op de Middeleeuwen 

Ga naar: Karel ende Elegast.

                        Lees de pagina in zijn geheel.

                       

 

22. Wat is er bijzonder aan deze Karelroman?

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

 

23. Waarom krijgen Eggeric en zijn vrouw, halverwege de tweede strofe van het fragment, ruzie?

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

24. Wat doet Elegast om later te kunnen bewijzen dat zijn beschuldigingen op waarheid berusten?

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

25. Klik op het bovenste plaatje in de linkerkolom. Je ziet hoe zo’n afbeelding in een tekst werd opgenomen. Eigenlijk is het een ministripverhaal. Beschrijf wat er op de twee tekeningen gebeurt.

 

………………………………………………………………………………………………….

 

………………………………………………………………………………………………….

 

………………………………………………………………………………………………….

 

Nakijken !


Opdracht:      Klik op de Middeleeuwen 

Ga naar: Van den vos Reynaerde.

                        Lees de pagina in zijn geheel.

 

 

 

                       

26. A. Wie schreef Van den vos Reynaerde? B. En wat schreef hij nog meer?

C. Waar haalde hij zijn ideeλn voor deze roman vandaan?

 

………………………………………………………………………………………………….

 

………………………………………………………………………………………………….

 

………………………………………………………………………………………………….

 

 

27. A. Wat is een satire? B. Noem een hedendaagse satire.

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

 

28. Hoe gebruiken wij Reynaert tegenwoordig nog in een spreekwoord/gezegde?

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

 

29. Wat bedoelt Reynaert eigenlijk met de laatste twee regels van het tekstfragment?

 

…………………………………………………………………………………………………..

Opdracht:      Klik op de Middeleeuwen

Ga naar: Literatuur als wapen.

                        Lees de pagina in zijn geheel.

 

 

30.  Als je de pagina goed doorgelezen hebt, weet je waarom hij de titel draagt Literatuur als wapen. Leg dat uit in een kort samenvattend stukje tekst waarin je in ieder geval twee belangrijke namen uit die tijd noemt.

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

31.  Beschrijf in een korte recensie (min. vijftien regels) jouw mening over het onderwerp Middeleeuwse literatuur. Laat in de recensie de lessen zelf, het werken met de site + syllabus (en het gelezen boekje) aan de orde komen.

 

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

…………………………………………………………………………………………………..

 

Nakijken !

                                                                         Gedaen Ende Klaer